Trumps truth en Wilders waarheid – een talige analyse

november 19th, 2016 § 1 comment § permalink

De mensen van VHDG, organisatoren van HEDEN, een terugkerende avond over wetenschap en beeldende kunst, vroegen mij om voor de editie getiteld STEMMEN een lezing te schrijven over taal en politiek. Gisteren, 18 november, sprak ik daarom onderstaande tekst uit in de Westerkerk in Leeuwarden. Het werd, in het licht van de uitverkiezing van Trump in de Verenigde Staten, een somber verhaal over hate speech, forgotten people en de noodzaak van een nieuwe taal.

Dames en heren,

“Als je dit soort dingen geleidelijk wil doen, laat die geleidelijkheid er dan ook inzitten.”

Aldus fractievoorzitter van de VVD in de tweede kamer Halbe Zijlstra onlangs in gesprek bij talkshow Pauw over het besluit van RTL4 om voortaan in hun televisie-uitzendingen over Sinterklaas niet langer gebruik te maken van raciale stereotypes en bij het opmaken van de Piet dus geen dikke lagen zwarte schmink aan te brengen, maar voortaan simpelweg wat roetvegen te plaatsen op het gezicht van de Pietspelende acteur. Het is een afzichtelijke zin en helaas ook een redelijk exemplarische voor de vaak zo lege taal die Haagse politici uiten. Bijna leeg eigenlijk, want het venijn zit hier in de details. Eerst iets over de context. Het gesprek vindt plaats omdat de middag van de uitzending een redelijk opgefokte Zijlstra voor de camera’s heeft gestaan om te stellen dat RTL een ‘moord’ heeft gepleegd op het Sinterklaasfeest. Hij noemt dat “onverstandig”. Het standpunt van Zijlstra is dat één en ander “geleidelijk” veranderd moet worden, want op dit tempo kunnen de arme kinderen het simpelweg niet aan. Als het gesprek vervolgens ontspoort en Zijlstra daar alle controle over verliest komt hij met deze draak op de proppen. Er is veel vreemd aan de zin. Vreemd is bijvoorbeeld de aanname. Niemand heeft immers gezegd dat één en ander ‘geleidelijk’ moet gebeuren. Dat was slechts zijn eigen standpunt, waar, in ieder geval daar aan tafel, niemand het mee eens was. We hebben dus niet alleen te maken met een tautologie, namelijk de stelling dat “om dingen geleidelijk te kunnen doen, deze dingen de kwaliteit geleidelijkheid moeten bevatten”, of nog simpeler: “geleidelijkheid veronderstelt geleidelijkheid”, maar bovendien met een tautologie die ontsproten is uit een aanname de enkel in de eigen schijnwerkelijkheid van Zijlstra geldigheid heeft, namelijk een wereld waarin ‘geleidelijkheid’ een evidente waarde is als het gaat om de aanpassing van de kleur van een jaarlijks terugkerende archetypische figuur die stamt uit een buitengewoon kwaadaardig en daarom liefst verzwegen funderende praktijk uit ons verleden. De cirkelredenering staat natuurlijk in een traditie bij de VVD, de partij waarvan grote roerganger minister-president Rutte, zoals bekend voor de internationale pers stelde dat “Zwarte Piet nou eenmaal zwart is omdat hij Zwarte Piet heet”. Voor een politieke partij die naar eigen zeggen van mening is dat de politiek zich niet dient uit te spreken over deze culturele praktijk, heeft men er, ik wil het maar even gezegd hebben, verdomd veel expliciete uitspraken over.

Overigens waren de reacties van andere politici evenzeer ergerniswekkend door het voornemen van RTL te duiden in termen van heroïek alsof het ging om daden op het slagveld. GroenLinks-voorman Jesse Klaver sprak van een ‘dappere stap’, SP-kamerlid Harry van Bommel sprak van ‘moed’ en Geert Wilders tweette dat het “laf, laf, laf” was. Laatstgenoemde spreekt graag in termen van strijd. Op Breitbart, de Amerikaanse website waarvan de oprichter het grote brein was achter de campagne van Trump en afgelopen week werd aangesteld als Trumps belangrijkste adviseur in het Witte Huis, plaatst Wilders regelmatig berichten vol hemelbestormende ronkende strijdbare taal. Breitbart is overigens ook het zelfbenoemde vehikel van de zogenaamde ‘AltRight’ beweging, een term die is bedacht door de jonge Richard Spencer, een expliciete nationalist en ‘white supremacist’ die streeft naar een witte Amerikaanse monoculturele natie die een einde moet brengen aan de, in zijn woorden, ‘deconstructie van de Europese waarden’. De terminologie doet sterk denken aan die in het destijds online gepubliceerde manifest van de Noorse racistische terrorist Anders Breivik.

Afgelopen januari kondigde Wilders op diezelfde site de wereldwijde ‘Patriottistische lente’ aan; een populistische opstand tegen de heersende politieke machthebbers: “In Europe and America,”, schrijft hij, “revolutions are brewing. They are peaceful and democratic, but they are going to send the elites home that are running our nations into the ground.” Het concept van de ‘democratische revolutie’ is interessant. Wilders presenteert zich, net als Trump, als de buitenstaander, de agitator die het spel van de parlementaire democratie enkel meespeelt om vanuit die positie dezelfde status quo te kunnen ontmantelen en omverwerpen. Als zodanig presenteert hij zich als een soort semi-democraat, iemand die zich tegelijkertijd binnen en buiten de politieke orde bevindt. Dat geeft hem een immense vrijheid om alles te roepen dat in hem opkomt, zonder dat hij zich aan de zelfgecreëerde fatsoensregels van politiek Den Haag hoeft te houden. Zijn politieke opponenten hebben er geen goede reactie op en wijzen aanhoudend op die fatsoensgrenzen die niet zouden moeten worden overschreden. Ze positioneren zich daarmee als de verdedigers van de status quo die Wilders in naam van niets minder dan de waarheid onderuit zegt te willen schoffelen. » Read the rest of this entry «

Het glas moet leeg – Over het gevaar van een taboe op de Godwin

maart 20th, 2014 § 0 comments § permalink

De ‘wet van Godwin’ wordt tegenwoordig opgevat als een heilige morele wet en is als zodanig oneindig machtig. Dat leidt er in Nederland toe dat we nieuwe verschijningsvormen van fascisme niet onder ogen durven te zien. Een gevolg van een nauwe historische analyse die blind is voor hedendaagse uitsluitende politieke tendensen.

Er is veel verwerpelijk aan de politiek van Wilders. Zijn gevaar schuilt echter vooral in het stuitende onvermogen van andere politieke partijen en opiniemakers om zich tegen die politiek te weren.

De taal van politiek Den Haag kent allerlei doodzondes. Boven aan het lijstje doodzondes staat binnen die taal ‘de Godwin’. De wet van Godwin werd eind vorige eeuw moreel geïnterpreteerd en vervolgens heilig verklaard. Hij luidt als volgt: “Naarmate online-discussies langer worden, nadert de waarschijnlijkheid van een vergelijking met de nazi’s of Hitler 1”. Die wet is dus, anders dan de toepassing ervan, op zichzelf niet moreel van aard. Ze is gebaseerd op een constatering – een pseudo-wetenschappelijke uitspraak van een nerdy advocaat, tevens early adopter van de blogosfeer. Dat die wet nu ingezet wordt als het absolute politieke taboe is een van de grootste problemen in de hedendaagse Nederlandse politiek. » Read the rest of this entry «

NL tegen de MOE-landers

februari 8th, 2012 § 1 comment § permalink

Op Facebook schrijft iemand in reactie op de openlijk discriminerende opiniepeiling van de Partij voor de Vrijheid naar de negatieve ervaringen van Nederlanders met immigranten uit ‘Midden- en Oost-Europa’, in zijn woede dat deze “Xenofobische idioten NL naar de filistijnen helpen”. Het in deze context wel uitzonderlijk ongelukkig gekozen gezegde daargelaten, ben ik het met de strekking van deze opmerking allicht eens. Wel is het gelijk de vraag wat hier precies de connotatie van het logo ‘NL’ is. Want hoe graag de PVV ook wil doen geloven dat er zoiets is als een constant in verdrukking verkerende Nederlandse identiteit, wat ‘NL’ is, is natuurlijk bij uitstek maakbaar. Het is een merk: een fenomeen dat je met gerichte marketing kunt framen. Het probleem is dat de actualiteit ons keer op keer leert dat het Wilders is die aan het hoofd van het hiervoor opgerichte reclamebureau staat.

Om dit effect tegen te gaan, roepen anderen op, eveneens op Facebook, die bakermat van het hedendaagse politiek activisme, om de bijbehorende vragenlijst in te vullen en aan te geven dat er van overlast geen sprake is. Ook dat is sympathiek, maar voelt gruwelijk krachteloos. Ik ben geloof ik maar een matig overtuigd democraat. Dat wil zeggen: zo lang de democratie en de daaraan, toch vooral spreekwoordelijk, verbonden vrijheid niet volstrekt inclusief is, faalt die democratie aan haar eerste en meest fundamentele bestaansvoorwaarde te voldoen en is ze ‘up for grabs’. En dat is meer dan een kwalijk bijeffect. Het is daarom de vraag of het positief beïnvloeden van opiniepeilingen, ongeacht de mate van verwerpelijkheid van de inzet ervan, enige waarde heeft of überhaupt als een serieuze vorm van verzet kan worden gezien. Dat verzet moet fundamenteler zijn. Stringenter en dwingender ook. » Read the rest of this entry «

Gewoon

oktober 3rd, 2011 § 1 comment § permalink

“Niet meer ‘Sinterklaasje, kom maar binnen met je knecht’, maar gewoon strenger zijn als het gaat om het binnenlaten van mensen.” Zo luidt de typering van Geert Wilders van het beleid van het huidige kabinet. Drie woorden vallen gelijk op: ‘Sinterklaasje’, ‘knecht’ en ‘gewoon’. In dat laatste echoot het woord na dat de reflectie op de Algemene Beschouwingen van 2011 in de media, immer bereid tot depolitisatie, zou gaan beheersen: ‘normaal’. ‘Normaal’ in dit geval als in de zin ‘Doe ’s normaal, man’, de woorden die Wilders tegen premier Rutte uitsprak toen die een PVV-kamerlid verweet de zinsnede ‘islamitische aap’ (doelend op de Turkse premier Erdogan) in de mond te hebben genomen tijdens een debat over Turkije.

De kolonisatie van de woorden ‘normaal’ en ‘gewoon’ zijn kenmerkend voor de wijze waarop Wilders het politieke debat in Nederland probeert te domineren. Ik spreek van ‘kolonisatie’, omdat ik meen dat Wilders constant bezig is met een woordenstrijd. Een oorlog die draait om het bepalen van de connotaties die zorgvuldig gekozen woorden met zich meebrengen, iets dat ik beschouw als de talige kolonisatiedrift van Wilders. Woordje-pik. De notie van ‘normaliteit’ staat in die strijd bovenaan de agenda en vormt daarvan zelfs het einddoel. De voor een parlementair politicus wellicht begrijpelijke, hoewel geenszins noodzakelijke, wens om zoveel mogelijk macht te verwerven en daarmee vervolgens de ‘norm’ te kunnen bepalen, wordt uitgebreid naar een strijd om het woord zelf. Het ‘normale’ en ‘gewone’ wordt daarom constant geladen met nieuwe beelden en betekenissen. ‘Normaal’ is het om je niet te herkennen in de vreemde gebruiken van andere mensen. ‘Normaal’ is het ook om je daar aan te ergeren en er vanaf te willen. » Read the rest of this entry «

Visit Us On TwitterCheck Our Feed