Trumps truth en Wilders waarheid – een talige analyse

november 19th, 2016 § 1 comment § permalink

De mensen van VHDG, organisatoren van HEDEN, een terugkerende avond over wetenschap en beeldende kunst, vroegen mij om voor de editie getiteld STEMMEN een lezing te schrijven over taal en politiek. Gisteren, 18 november, sprak ik daarom onderstaande tekst uit in de Westerkerk in Leeuwarden. Het werd, in het licht van de uitverkiezing van Trump in de Verenigde Staten, een somber verhaal over hate speech, forgotten people en de noodzaak van een nieuwe taal.

Dames en heren,

“Als je dit soort dingen geleidelijk wil doen, laat die geleidelijkheid er dan ook inzitten.”

Aldus fractievoorzitter van de VVD in de tweede kamer Halbe Zijlstra onlangs in gesprek bij talkshow Pauw over het besluit van RTL4 om voortaan in hun televisie-uitzendingen over Sinterklaas niet langer gebruik te maken van raciale stereotypes en bij het opmaken van de Piet dus geen dikke lagen zwarte schmink aan te brengen, maar voortaan simpelweg wat roetvegen te plaatsen op het gezicht van de Pietspelende acteur. Het is een afzichtelijke zin en helaas ook een redelijk exemplarische voor de vaak zo lege taal die Haagse politici uiten. Bijna leeg eigenlijk, want het venijn zit hier in de details. Eerst iets over de context. Het gesprek vindt plaats omdat de middag van de uitzending een redelijk opgefokte Zijlstra voor de camera’s heeft gestaan om te stellen dat RTL een ‘moord’ heeft gepleegd op het Sinterklaasfeest. Hij noemt dat “onverstandig”. Het standpunt van Zijlstra is dat één en ander “geleidelijk” veranderd moet worden, want op dit tempo kunnen de arme kinderen het simpelweg niet aan. Als het gesprek vervolgens ontspoort en Zijlstra daar alle controle over verliest komt hij met deze draak op de proppen. Er is veel vreemd aan de zin. Vreemd is bijvoorbeeld de aanname. Niemand heeft immers gezegd dat één en ander ‘geleidelijk’ moet gebeuren. Dat was slechts zijn eigen standpunt, waar, in ieder geval daar aan tafel, niemand het mee eens was. We hebben dus niet alleen te maken met een tautologie, namelijk de stelling dat “om dingen geleidelijk te kunnen doen, deze dingen de kwaliteit geleidelijkheid moeten bevatten”, of nog simpeler: “geleidelijkheid veronderstelt geleidelijkheid”, maar bovendien met een tautologie die ontsproten is uit een aanname de enkel in de eigen schijnwerkelijkheid van Zijlstra geldigheid heeft, namelijk een wereld waarin ‘geleidelijkheid’ een evidente waarde is als het gaat om de aanpassing van de kleur van een jaarlijks terugkerende archetypische figuur die stamt uit een buitengewoon kwaadaardig en daarom liefst verzwegen funderende praktijk uit ons verleden. De cirkelredenering staat natuurlijk in een traditie bij de VVD, de partij waarvan grote roerganger minister-president Rutte, zoals bekend voor de internationale pers stelde dat “Zwarte Piet nou eenmaal zwart is omdat hij Zwarte Piet heet”. Voor een politieke partij die naar eigen zeggen van mening is dat de politiek zich niet dient uit te spreken over deze culturele praktijk, heeft men er, ik wil het maar even gezegd hebben, verdomd veel expliciete uitspraken over.

Overigens waren de reacties van andere politici evenzeer ergerniswekkend door het voornemen van RTL te duiden in termen van heroïek alsof het ging om daden op het slagveld. GroenLinks-voorman Jesse Klaver sprak van een ‘dappere stap’, SP-kamerlid Harry van Bommel sprak van ‘moed’ en Geert Wilders tweette dat het “laf, laf, laf” was. Laatstgenoemde spreekt graag in termen van strijd. Op Breitbart, de Amerikaanse website waarvan de oprichter het grote brein was achter de campagne van Trump en afgelopen week werd aangesteld als Trumps belangrijkste adviseur in het Witte Huis, plaatst Wilders regelmatig berichten vol hemelbestormende ronkende strijdbare taal. Breitbart is overigens ook het zelfbenoemde vehikel van de zogenaamde ‘AltRight’ beweging, een term die is bedacht door de jonge Richard Spencer, een expliciete nationalist en ‘white supremacist’ die streeft naar een witte Amerikaanse monoculturele natie die een einde moet brengen aan de, in zijn woorden, ‘deconstructie van de Europese waarden’. De terminologie doet sterk denken aan die in het destijds online gepubliceerde manifest van de Noorse racistische terrorist Anders Breivik.

Afgelopen januari kondigde Wilders op diezelfde site de wereldwijde ‘Patriottistische lente’ aan; een populistische opstand tegen de heersende politieke machthebbers: “In Europe and America,”, schrijft hij, “revolutions are brewing. They are peaceful and democratic, but they are going to send the elites home that are running our nations into the ground.” Het concept van de ‘democratische revolutie’ is interessant. Wilders presenteert zich, net als Trump, als de buitenstaander, de agitator die het spel van de parlementaire democratie enkel meespeelt om vanuit die positie dezelfde status quo te kunnen ontmantelen en omverwerpen. Als zodanig presenteert hij zich als een soort semi-democraat, iemand die zich tegelijkertijd binnen en buiten de politieke orde bevindt. Dat geeft hem een immense vrijheid om alles te roepen dat in hem opkomt, zonder dat hij zich aan de zelfgecreëerde fatsoensregels van politiek Den Haag hoeft te houden. Zijn politieke opponenten hebben er geen goede reactie op en wijzen aanhoudend op die fatsoensgrenzen die niet zouden moeten worden overschreden. Ze positioneren zich daarmee als de verdedigers van de status quo die Wilders in naam van niets minder dan de waarheid onderuit zegt te willen schoffelen. » Read the rest of this entry «

Visit Us On TwitterCheck Our Feed